Indie
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: indie – muzyka niezależna.| भारत गणराज्य Bhārat Gaṇarājya trb. Bharat Ganaradźja Republika Indii |
|||||
|
|||||
|
|||||
| Dewiza: Satyameva Jayate (Tylko prawda wygrywa) | |||||
| Hymn: Jana-Gana-Mana | |||||
.svg) |
|||||
| Język urzędowy | hindi oraz język angielski jako pomocniczy[2] w administracji centralnej; dodatkowo 25 języków uznanych za oficjalne w poszczególnych stanach | ||||
| Stolica | Nowe Delhi | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Pratibha Patil | ||||
| Szef rządu | premier Manmohan Singh | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
7. na świecie 3 287 590 km² 314 400 km² (9,56%) |
||||
| Liczba ludności (2009) • całkowita • gęstość zaludnienia |
2. na świecie 1 166 079 217[3] ▲ 354,7 osób/km² |
||||
| PKB (2008) • całkowite • na osobę |
1 232,9 mld USD[4]▲ 1 082 USD▲ |
||||
| PKB (PPP) (2008) • całkowite • na osobę |
3 289,8 mld USD[5]▲ 2 886 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | 1 rupia indyjska = 100 pajs (paisa) (INR) | ||||
| Niepodległość od Wielkiej Brytanii | 15 sierpnia 1947 | ||||
| Utworzenie republiki | 26 stycznia 1950 | ||||
| Strefa czasowa | UTC +5:30 | ||||
| Kod ISO 3166 | IN | ||||
| Domena internetowa | .in | ||||
| Kod samochodowy | IND | ||||
| Kod telefoniczny | +91 | ||||
 |
|||||
| 1 Na terenie całego kraju oraz 21 innych języków regionalnie 2 Dane szacunkowe na czerwiec 2009, podane za CIA The World Factbook (źródło: CIA) (ang.) 3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2008 (źródło: IMF) (ang.) |
|||||
Spis treści |
Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.
Od północy Indie są ograniczone przez pasma górskie: Karakorum i Himalaje. Z Indiami graniczą: Pakistan na północnym zachodzie, Chiny, Nepal oraz Bhutan na północy, Birma i Bangladesz na północnym wschodzie, Sri Lanka przez zatokę Mannar i cieśninę Palk na południowym wschodzie. Od południowego zachodu kraj otaczają wody Morza Arabskiego, zaś od południowego wschodu Zatoki Bengalskiej i Morza Andamańskiego. Do Indii należy archipelag Lakkadiwów leżący na Morzu Arabskim 450 km na zachód od wybrzeży kraju, oraz leżące w Zatoce Bengalskiej archipelagi Andamanów i Nikobarów.
- Stolica: Nowe Delhi
- Inne duże miasta:
- Bombaj – 13,1 mln mieszk. (zespół miejski: 20,4 mln),
- Delhi – 11,5 mln (zespół miejski: 18,0 mln),
- Bangalore – 5,3 mln (zespół miejski: 6,2 mln),
- Kalkuta – 4,6 mln (zespół miejski: 14,9 mln),
- Madras – 4,4 mln (zespół miejski: 7,0 mln),
- Ahmadabad – 3,8 mln (zespół miejski: 5,2 mln),
- Hajdarabad – 3,7 mln (zespół miejski: 6,1 mln),
- Pune – 3,2 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
- Surat – 3,1 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
- Kanpur – 3,0 mln (zespół miejski: 3,3 mln)
(Ludność miejska stanowi jedynie 27% mieszkańców państwa.)
- Położenie geograficzne: 8°-37° N, 68°-97° E
- Rozciągłość równoleżnikowa – 2 933 km
- Rozciągłość południkowa – 3 214 km
- Długość granic:
- Język urzędowy: hindi; język angielski pełni rolę języka pomocniczego, łącznikowego. Ponadto jest 21 języków konstytucyjnych, dopuszczanych jako języki wykładowe i urzędowe w określonych stanach assamski, bengali, bodo, dogri, gudźarati, kannada, kaśmiri, konkani, maithili, malajalam, manipuri, marathi, orija, pendżabski, nepali, santali, sindhi, sanskryt, język tamilski, telugu, urdu. Znaczna część ludności, zwłaszcza mieszkańcy południowych stanów Indii odnosi się wrogo do prób zastąpienia w urzędach języka angielskiego językiem hindi, uważając, że stanowi to niedopuszczalny zamach na ich autonomię.
- System polityczny: Indie są demokratyczną republiką federacyjną.
Głową państwa jest prezydent, organem ustawodawczym dwuizbowy parlament – Sansad. Stany mają własne organy władzy, na czele stoi gubernator mianowany przez prezydenta.
- Święta narodowe:
- 26 stycznia – rocznica proklamowania republiki (1950),
- 15 sierpnia – rocznica uzyskania niepodległości (1947)
Podstawowe informacje: Stolica: Delhi Niziny: (na zachodzie) Indusu, (na północy) Gangesu Rzeki: Ganges, Kriszna St. klimatyczne: zwrotnikowa
Ukształtowanie powierzchni:
- na południu – obszary rolnicze, lasy równikowe
- w centrum – obszary rolnicze, lasy podzwrotnikowe
- na zachodzie – sawanny, pustynie piaszczyste
Hodowla: bydło, trzoda, owce, kozy Uprawy: pszenica, kukurydza, proso i sorgo, ryż Elektrownie: cieplne, atomowe Przemysł wydobywczy: ropa naftowa, węgiel kamienny, węgiel brunatny, rudy żelaza, rudy chromu Przemysł przetwórczy: hutniczy, odzieżowy, elektromaszynowy Rolnictwo: tytoń, palma, herbata, kauczuk, juta, kawa, bawełna, banany.
Podział administracyjny
-
Osobny artykuł: Podział administracyjny Indii.
Indie podzielone są na 28 stanów, 6 terytoriów związkowych i 1 terytorium stołeczne. Później w drugim rzędzie dzielą się na 591 dystryktów. Nazwy jednostek administracyjnych podano w wersji polskiej (jeżeli istnieje polski egzonim), wersji angielskiej (ang.) oraz w wersji hindi w polskiej transkrypcji (trb.) i w transliteracji (trl.):
| Stany: | |
|
Terytoria związkowe:
- Andamany i Nikobary (pol.); Andaman and Nicobar Islands (ang.); Andaman aur Nikobar Dwip (trb.), Aṁdamān aur Nikobār Dvīp (trl.)
- Czandigarh (pol.); Chandigarh (ang.); Ćandigarh (trb.), Caṁḍīgaṛh (trl.)
- Dadra i Nagarhaweli (pol.); Dadra and Nagar Haveli (ang.); Dadra aur Nagarhaweli (trb.), Dādrā aur Nagarhavelī (trl.)
- Daman i Diu (pol.); Daman and Diu (ang.); Daman aur Diw (trb.), Damaṇ aur Dīv (trl.)
- Lakszadiwy (pol.); Lakshadweep (ang.); Lakszadwip (trb.), Lakṣadvīp (trl.)
- Puducherry (do 2006 Pondicherry) (ang.); Puduććeri (trb.), Puducceri (trl.)
Narodowe terytorium stołeczne:
- Delhi (ang.); Dilli (trb.), Dillī (trl.)
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Indii.
Ludność
-
Osobny artykuł: Demografia Indii.
Ludność: 1,15 mld (2008) – Indie są drugim państwem na świecie pod względem liczby ludności.
- Struktura językowa: 39% osoby posługujący się którymś z dialektów języka hindi, 8% Telugowie, 8% Bengalczycy, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gudźaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczycy (18% stanowią inne grupy językowe).
Wyznania (2000)
- Hinduiści – 78,14%
- Muzułmanie – 12,5%
- Chrześcijanie - 3,02% (zobacz więcej: Chrześcijaństwo w Indiach)
- Protestantyzm - 1,68%
- Gł.: baptyzm i pentekostalizm
- Katolicyzm - 1,13%
- Prawosławie - 0,2%
- Protestantyzm - 1,68%
- Sikhowie – 1,92% (gł. w Pendżabie)
- Buddyści – 0,8%
- Dżiniści – 0,35%
- Bahaizm - 0,23%
- Żydzi, Parsowie,
Gospodarka
Do lat dziewięćdziesiątych gospodarka Indii była gospodarką quasi-socjalistyczną, z dużym udziałem sektora państwowego i ścisłą kontrolą państwa nad sektorem prywatnym i handlem zagranicznym. Ten model ukształtował się w czasie rządów Jawaharlala Nehru. Od 1991 r. rozpoczęły się w Indiach liberalne reformy gospodarcze. Zmniejszona została kontrola państwa nad gospodarką, przeprowadzono również prywatyzację szeregu przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie, od lat 90. gospodarka indyjska dynamicznie się rozwija (w ostatnich latach w tempie około 8% rocznie). W 2006 r. gospodarka Indii była czwartą największą gospodarką świata (po gospodarkach USA, Chin i Japonii), z produkcją sięgającą 4 042 miliarda USD (według parytetu siły nabywczej – PPP), przy czym wielkość PKB na mieszkańca wynosi zaledwie 3,8 tysiąca USD (PPP). Według danych indyjskich, 25% ludności żyje poniżej granicy ubóstwa.
Podstawą gospodarki Indii przez długi czas było rolnictwo. Obecnie w rolnictwie pracuje wciąż około 60% spośród liczącej około 510 milionów osób siły roboczej. Jednocześnie rolnictwo wytwarza zaledwie 20% PKB Indii (2006). Sektor przemysłowy zatrudnia około 12% siły roboczej Indii i wytwarza około 20% PKB, natomiast najdynamiczniej rozwijający się sektor usług, zatrudniający 28% siły roboczej – około 60% PKB.
W 2006 roku eksport Indii wyniósł około 112 miliardów USD, a głównymi dobrami eksportowymi były tekstylia, biżuteria i oprogramowanie. Import Indii w 2006 roku wyniósł około 188 miliardów USD i obejmował głównie surowce energetyczne i maszyny. Głównymi partnerami handlowymi Indii są USA, kraje UE, Chiny i Zjednoczone Emiraty Arabskie.
Transport i komunikacja
W Indiach istniało (w 2006) 63 221 km linii kolejowych (w tym: 46 807 km szerokotorowych 1 676 mm, z czego 17 343 km zelektryfikowanych), co odpowiada wskaźnikowi gęstości sieci 1,92 km/100 km² powierzchni. Nieco lepiej przedstawia się indyjska sieć dróg. Ich łączna długość (w 2006) wynosiła 3 316 452 km, co daje wskaźnik 100,9 km/100 km² powierzchni.
Warunki naturalne
Klimat
Zwrotnikowy, na północy zwrotnikowo-monsunowy, na południowym zachodzie wilgotny, stopniowo przechodzi w suchy w zachodniej części Niziny Hindustańskiej, w Karakorum i Himalajach podzwrotnikowy górski. W wyższych partiach gór zima trwa 6 miesięcy. Częste cyklony połączone z wielkimi ulewami w okresie przejściowym między monsunem letnim a zimowym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od ok. +15 °C u podnóża Himalajów do ok. +28 °C na południu. W maju, który jest najcieplejszym miesiącem roku, temperatury wynoszą +27 do +30 °C, z wyjątkiem pustyni Thar gdzie temperatura osiąga +36 °C. W Delhi dochodzi nawet do +43 °C.
Rzeki
Rzeki Indii należą do zlewiska Oceanu Indyjskiego. Największe rzeki: Ganges czczony przez hinduistów jako święta rzeka, jego dopływy Jamuna, Son, Damodar, Ghaghra. Ganges łączy się w delcie z Brahmaputrą. Na zachodzie dopływy Indusu.
Wyspy
Wyspy Indii:
- Andamany
- Nikobary
- Wielki Nikobar
- Mały Nikobar
- Kar Nikobar
- Katczal
- na rzece Kaweri
- Srirangapatna
- Shivanasamudram
- Srirangam
oraz Chorao, Diu, Divar, Lakkadiwy, Majuli, Monroe, wyspy w okolicy Bombaju, Rameswaram, Sriharikota, Vashee, Willington
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Indii.
Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z niepodległymi Indiami w marcu 1954 .
Literatura
-
Osobny artykuł: Literatury indyjskie.
Zabytki Indii
- Tadż Mahal
- Czerwony Fort
- Zespół świątyń w Khajuraho
Zobacz też
Języki
Historia
Religie
Kultura
- Bollywood
- klasyczna muzyka indyjska
- klasyczne tańce hinduskie
- kuchnia indyjska
- literatura hindi
- literatura sanskrycka
- sztuka indyjska
Książki o Indiach
- "India Booms - The Breathtaking Development and Influence of Modern India" John Farndon
- "Indie w stosunkach międzynarodowych" Jakub Zajączkowski Wyd. Naukowe SCHOLAR Warszawa 2008
Zobacz też
- Parsowie
- Religie w Indiach
- Indie w katalogu Open Directory Project
Przypisy
- ↑ [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.
- ↑ Przyczyny niekorzystnej sytuacji gospodarczej w Indiach po odzyskaniu niepodległości. [dostęp 2009-12-06].
- ↑ Rozwój Indii a bezpośrednie inwestycje zagraniczne – czy Indie to miejsce gdzie warto inwestować ?. [dostęp 2009-12-06].
- ↑ Dwa państwa, dwie polityki. W: Ryszard Solski: Niepokoje pod Himalajami. Wyd. 1. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 169, seria: Konflikty. ISBN 83-03-02140-0.
|
|||||||||||||||||
